1945’ten bu güne 80 yıldır yayınlanmayı bekleyen bir kitap nihayet yayınlandı dersek ne dersiniz? İnsanın inanası gelmiyor. Ancak anlatacağım bir hikaye değil!
M. Çağatay Uluçay (1907, Çankırı- 4 Ağustos 1970, İstanbul) hayatını tarihi araştırmalara adamış değerli bir şahsiyettir. Uluçay’ın kitap, makale ve dergi yazılarının toplamının 300’ü geçtiği ifade edilmektedir.1 Tarih ve eğitim camiasında bilinen ve özellikle Manisa ile ilgili yapmış olduğu özgün çalışmalarla eserlerinde yer verdiği vesikalar nedeniyle kaynak gösterilen özgün çalışmalara imza atmıştır.
M. Çağatay Uluçay’ın yazmış olduğu ancak bir türlü yayınlanamayan kitabı tarihçiler ve konunun uzmanları arasında adeta şehir efsanesi haline gelmiştir. Şehir efsanesi 2024 yılında efsane olmaktan çıkmış ve yayınlanmıştır.
M. Çağatay Uluçay’ın Manisa için yazmış olduğu ve 1945’ten bu yana yayınlanamayan kitabı Prof. Dr. Nejdet Bilgi’nin yoğun mesaisi ve titiz çalışmasıyla gün yüzü gördü.
M. Çağatay Uluçay ve İbrahim Gökçen Manisa ile adeta özdeşleşmiş iki müstesna simadır. Her iki şahsiyetin de yapmış olduğu çalışmaların çoğunluğu Manisa ve şehrin tarihi, kültürel yönüyle ilgildir.
Uluçay ve Gökçen 1930 ve 1940’lı yılların kıt imkanlarına aldırış etmeden bir yandan Manisa Ortaokulu ve Manisa Lisesindeki öğretmenlik, idari görevlerini aksatmadan Manisa Şer’iye Sicillerinden yola çıkarak yazmış olduğu kaynak eserler günümüz araştırmacılarına, bilim insanlarına ışık tutmaya devam ediyor. Uluçay ve Gökçen bir yandan da Gediz dergisini yayınlamış ve Manisa Halkevindeki çalışmalarına devam ettirmişlerdir.
Günümüzün sınırsız imkanlarında bile üstesinden kolaylıkla gelinemeyecek insanüstü gayretlerle ortaya koymuş oldukları çalışmalar, Manisa Şer’iye Sicillerinin kurtarılması, şehrin tarihi ve kültürel değerlerinin ortaya çıkarılmasındaki mücadeleleri takdir, hayranlık ve minnetle anılmalarına yeter de artar sebeplerdendir.
“Uluçay ve Gökçen, Manisa tarihine ilişkin yayımlanmış ilk kitabın yazarlarıdır. Manisa Tarihi (1939) adını taşıyan bu kitap, her iki tarih öğretmeninin aynı zamanda Manisa hakkında yayımladıkları ilk kitaplarıdır. Uluçay bu kitaptan sonra Manisa tarihiyle ilgili olarak 1940 yılında Saruhan Oğulları ve Eserlerine Dair Vesikalar’ı, 1941 yılında Manisa’daki Saray-ı Amire ve Şehzadeler Türbesi’ni, 1942’de XVII’nci Yüzyılda Manisa’da Ziraat, Ticaret ve Esnaf Teşkilatı’nı, 1943’te Yunus Emre’nin Mezarı’nı ve 1944’te XVII. Asırda Saruhan’da Eşkiyalık ve Halk Hareketleri’ni yayımladı. Uluçay’ın yayın listesinde 1945 yılında yayımlanmış Manisa hakkında müstakil bir eser yer almamaktıdır. Sadece, Turist Gözü ile Manisa kitabının dört yazarından birisidir. 1946 yılında Saruhanoğulları ve Eserlerine Dair Vesikalar, II ile Manisa Ünlüleri kitaplarını çıkarır. 1947 yılında Manisa’dan ayrılsa da sonraki yıllarda yine Manisa hakkında önemli eserler yayımlayacaktır.”2
Yazımızda M. Çağatay Uluçay’ın “Saruhan’ı İdare Eden Şehzadeler, Maiyetleri ve Devirlerinde Yapılan Eserlere Dair Bir Araştırma” olacağı için İbrahim Gökçen’le ilgili detaylı bilgileri tez olarak hazırlayıp yayınladığımız “İbrahim Gökçen, Hayatı, Eserleri ve Manisa.”3
M. Çağatay Uluçay’ın Manisa’da görev yapan Osmanlı şehzadeleriyle ilgili bir kitap yazdığını ancak kitabın yayınlanmadığını uzun yıllar önce Feridun M.Emecen’den duymuştum. Bundan 5-6 yıl kadar önce M. Çağatay Uluçay’ın söz konusu kitabının MCBÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nejdet Bilgi’de olduğunu öğrendiğimde kitabın emin ellerde olduğunu düşünmüş ve çok mutlu olmuştum.
Uluçay’ın 1945’te yazıp TTK’ya verdiği “Saruhan’ı İdare Eden Şehzadeler, Maiyetleri ve Devirlerinde Yapılan Eserlere Dair Bir Araştırma” kitabı 2024’te yayınlandı. Kitabın yayınlanma hikayesini kitabı yayına hazırlayan Nejdet Bilgi şöyle anlatıyor:
Yazımız devam edecek...